داشت ، دست به سوى آنچه مىخواست دراز كرده بود . چون مرگ عثمان فرا رسيد ، انصار او را يارى ندادند و آنها همواره ستيز مىكردند . آرى يهود هم ، چون دانشمندان ايشان كارها و اخبارى را براى ايشان آراستند ، همين گونه گمراه شدند . » « 1 » و به امور ديگرى نظير اينها كه گفته شد استناد مىكردند و پاسخ به همهء اين [ اعتراض ] ها آسان و ساده است و منت خداى را . دفاع از على عليه السلام اما جواب در مورد اعتراض آنان و تهمتى كه به على ( ع ) زده‌اند كه چون روز عيد قربان در حالى كه عثمان در محاصره بوده است نماز عيد گزارده است و شريك در ريختن خون عثمان است ، از ديدگاه دو مذهب پاسخ مىدهيم . نخست ، اعتقاد و مذهب شيعيان كه معتقد به نص در مورد امامت على ( ع ) هستند و او را پس از پيامبر امام بلافصل مىدانند كه در اين صورت اطاعت از او بر همه واجب بوده است و بر عهدهء او بوده كه هرگاه امكان باشد ، خود امور مربوط به امامت را انجام دهد ، كه از جملهء لوازم آن ، امامت بر مسلمانان در نماز و فرماندهى در جهاد و اقامهء حدود و اجراى احكام است و چنين نيست كه اگر براى امام امكان انجام كارهايى كه بر عهدهء اوست فراهم آيد و انجام دهد ، دليل بر شركت او در ريختن خون كسى باشد يا بگوييم كه ارادهء كشتن او را كرده است . و بر طبق عقيده و مذهب ديگران نيز چنين است كه هرگاه رهبر و پيشوا تغيير كند يا كارى انجام دهد كه عقد رهبرى و امامت او گسيخته شود ، بر بزرگان و فضلاى مردم است كه نماز را برپا دارند و عهده‌دار پيشنمازى و امر به معروف و نهى از منكر گردند ، تا بيعت براى رهبر و امام بعدى انجام پذيرد . و چون قوم معتقدند كه امامت به اختيار مردم است و عثمان را در نتيجهء بدعتهايى كه آورده بود خلع و محاصره كرده بودند ، وجوب اطاعت از فرمان او از ميان رفته بوده است و باز بر عهدهء فضلاى مردم بوده است كه نماز را برپا دارند و يكى را براى آن كار مقدم دارند تا بيعت براى كسى كه سزاوار آن است انجام شود ، و بر فرض كه گروهى معتقد

--> ( 1 ) در همان مأخذ ، همان صفحه ، اين ابيات به مردى از اهل شام نسبت داده شده و در ديوان حسان هم نيامده است . ولى مسعودى در مروج الذهب ؛ ج 4 ، ص 284 ، آن را از حسان دانسته است . م